V-NEWS
Απεγκλωβισμός Βερβενιωτών εξ'αιτίας χιονοπτωσης: Εγκλωβισμένοι βρίσκονται από τις 31 Ιανουαρίου όπου έπεσαν τα πρώτα Εκλογές Ιουνίου 2012.Αποτελέσματα Αρκαδίας. Αποτελέσματα: Αναγνώστη,δες Εκλογές Ιουνίου 2012, Ζωντανά στα Βέρβενα. Τα αποτελέσματα λεπτό προς λεπτό Εξιχνιάστηκαν κλοπές και διαρρήξεις σε:   Εξιχνιάστηκαν κλοπές και διαρρήξεις σε Kάτω Βέρβενα, Ξηροπήγαδο και Αργολίδα Εξιχνιάστηκε "Ο βοσκός και ο Σύμβουλος": Ο ΒΟΣΚΟΣ ΚΑΙ Ο ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ Ένας βοσκός, ενώ έβοσκε τα πρόβατά "Η ζωντανή μετάδοση των αποτελεσμάτων: Όλοκληρώθηκε η αδιάκοπη μετάδοση των αποτελεσμάτων αμέσως μετά τις πρώτες Στις τρεις το μεσημέρι παίρνει:   Στις τρεις το μεσημέρι παίρνει τη διερευνητική εντολή ο Α.Σαμαράς Στη Αναλυτικά οι Σταυροί στην Βόρεια: Αναλυτικά οι Σταυροί στην Βόρεια Κυνουρία - Ευχρηστος Πίνακας με Οι σταυροί προτίμησης στην Αρκαδία: Οι σταυροί προτίμησεις και οι Βουλευτές που μέχρι στιγμής εκλέγονται στην Aναλυτικά αποτελέσματα στο Δήμο Βόρειας: Τα αναλυτικά αποτελέσματα στο Δήμο Βόρειας Κυνουρίας στα 38 από Αποτελέσματα Εκλογών, Οι Βουλευτές Αρκαδίας: Βουλευτές που μέχρι στιγμής εκλέγονται: Από Ν.Δ.- Μία Εδρα σε Αρκαδία Λυκουρέντζος
Σάββατο, 28 Ιανουαρίου 2012 11:44

Σχολείο Βερβένων * Πανοραμική Φωτογραφία

Γράφτηκε από τον

Δημοτικό Σχολείο Βερβένων * Δωρεά Αδελφότητας Βερβένων Αμερικής

Πανοραμική Φωτογραφία Σχολείου Βερβένων

 

Πανοραμική Φωτογραφία Σχολείου Βερβένων. Κάντε κλικ για να ανοιξει σε νέο παράθυρο όπου με τα βέλη στο πληκτρολόγιο σας μπορείτε να κινηθείτε δεξιά αριστερά πάνω ή κάτω.

Με δεξί κλικ και αποθήκευση εικόνας την αποθηκεύεται στον Η/Υ σας.

Γιά πιό εντυπωσιακή και με λεπτομέρεια και με δυνατότητα μεγέθυνσης - παρουσίαση του σχολείου κάντε κλικ στην φωτο και ζουμ με τη ροδα του ποντικίου σας.

Παρασκευή, 27 Ιανουαρίου 2012 08:23

"Δύο Σχολικά Κτίρια..Κοσμήματα στην Κυνουρία" * του Γ.Καπράνου

Γράφτηκε από τον

ΔΥΟ ΣΧΟΛΙΚΑ ΚΤΙΡΙΑ,  ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΑ ΚΟΣΜΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΚΥΝΟΥΡΙΑ

Του Γιώργου Καπράνου

Δ/ντή του 12/θεσίου Δημοτικού Άστρους

 

Από τις σημαντικές πτυχές της ιστορίας ενός τόπου είναι και η αρχιτεκτονική  των δημοσίων κτιρίων που υπάρχουν σε αυτόν. Και τέτοια κτίρια αξιόλογης αρχιτεκτονικής, δημόσια και ιδιωτικά που σώζονται ως τις μέρες μας, δεσπόζουν και αποτελούν πολλές φορές σημείο αναφοράς των κατοίκων. Εκφράζουν ως αδιάψευστοι μάρτυρες ,τη δυναμική της τοπικής κοινωνίας σε όλα τα επίπεδα, σε μια  συγκεκριμένη χρονική περίοδο.

Το δημόσιο κτίριο είναι απ΄ όλους αποδεχτό, πως δεν είναι, δεν πρέπει να είναι ,ένα αποκομμένο αυτοτελές αντικείμενο, αλλά ένα κτίριο που καλείται να δράσει μέσα στο ευρύτερο περιβάλλον του, και να συμμετάσχει κυρίως σε αυτό.

Στον ευρύτερο χώρο της Κυνουρίας παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον μερικά σχολικά κτίρια ,αξιόλογης αρχιτεκτονικής, που έχουν κτιστεί τα περισσότερα στις αρχές του 20ου αιώνα.

Το σχολικό κτίριο σαν κέλυφος της εκπαιδευτικής λειτουργίας σχεδιάζεται για να εξυπηρετήσει συγκεκριμένους κάθε φορά σκοπούς. Παράλληλα όμως εκφράζει ως δημόσιο κτίριο το ιδεολογικό πλαίσιο της εποχής κατασκευής του: κοινωνικό, πολιτικό και οικονομικό. Πάνω όμως απ΄ όλα, εκφράζει  τις απόψεις , τις τάσεις των Κινημάτων της Αρχιτεκτονικής επιστήμης.

Από το 1894 ξεκίνησε στην Ελλάδα η συστηματική μελέτη του σχολικού κτιρίου(Ποιο θα είναι το μέγεθός του, ποια η θέση του στο οικόπεδο, οι κτιριολογικές προδιαγραφές κτλ).

Μέχρι το 1930 κτίζονται τα περίφημα σχολεία Συγγρού. Είναι σχεδιασμένα με τις επιρροές του γερμανικού νεοκλασικισμού που συνδύαζε το αίτημα του εκσυγχρονισμού και παράλληλα την αναζήτηση της εθνικής ταυτότητας.

Σημαντικά σχολικά κτίρια αυτής της φιλοσοφίας ,θεωρώ πως είναι το σχολείο του Αγίου Πέτρου ( 1900-1902  ),του Καστρίου (1912  ),του Κοσμά(1914),του Λεωνιδίου(1908   ) και του Παραλίου Άστρους ( 1938    ).

Μετά το 1930 ξεκινά ένα νέο πρόγραμμα κατασκευής σχολικών κτιρίων με μοντέρνο σχεδιασμό και πρωτοπόρα αρχιτεκτονική άποψη.

Στο Άστρος  υπάρχουν δύο σημαντικότατα δείγματα αξιόλογης αρχιτεκτονικής  των σχολικών κτιρίων της πρώτης περιόδου. Το Δημοτικό σχολείο Άστρους και το Δημοτικό σχολείο Βερβένων.

·            12/θέσιο Δημοτικό σχολείο Άστρους:

12/θέσιο Δημοτικό σχολείο Άστρους. Σύμφωνα με τα στοιχεία που υπάρχουν στο αρχείο του 12/θέσιου Δημοτικού Σχολείου, το κτίριο κτίστηκε στις αρχές του 20ου αιώνα και συγκεκριμένα το 1915 με δαπάνες του Δημοσίου , σε οικόπεδο που παραχώρησε δωρεάν η Κοινότητα  Άστρους το 1914

 Πρόκειται για εντυπωσιακό διώροφο λιθόκτιστο κτίριο, το οποίο στεγάζεται, με δίριχτη στέγη, καλυμμένη με κεραμίδια γαλλικού τύπου και αποτελεί ένα από τα αξιολογότερα και αντιπροσωπευτικότερα δείγματα σχολικής αρχιτεκτονικής στην περιοχή της Κυνουρίας.

Η κάτοψή του είναι ορθογωνική και αναπτύσσεται σε δύο στάθμες, το ισόγειο και τον όροφο. Το ισόγειο είναι  υπερυψωμένο κατά 1 περίπου μέτρο από τη γη. Στις δύο κεντρικές εισόδους που βρίσκονται στη Β πλευρά του οικοδομήματος σε οδηγούν δύο μαρμάρινα κλιμακοστάσια των 6 σκαλοπατιών το καθένα. Η κάθε κεντρική πόρτα σε οδηγεί σε έναν προθάλαμο. Από τον αριστερό προθάλαμο, ένα μαρμάρινο κλιμακοστάσιο σε οδηγεί στον  όροφο όπου υπάρχουν ένας μεγάλος διάδρομος και τρεις ευρύχωρες  αίθουσες διδασκαλίας.              Μπροστά  του αριστερού προθαλάμου στο ισόγειο υπάρχει άλλη μια μεγάλη αίθουσα διδασκαλίας.

Στο ενδιάμεσο των προθαλάμων βρισκόταν το γραφείο του  Διευθυντή. Σήμερα είναι αίθουσα των φωτοτυπικών μηχανημάτων. Από τον  δεξιό προθάλαμο οδηγούμεθα σε  δύο ακόμη αίθουσες διδασκαλίας ,που σήμερα η μια στεγάζει το Σύλλογο διδασκόντων και η άλλη το Εργαστήριο Ηλεκτρονικών Υπολογιστών. Ένα μικρό κομμάτι αυτής της αίθουσας έχει διαμορφωθεί σήμερα σε γραφείο της Διεύθυνσης.

Τα μεγάλα ανοίγματα των παραθύρων, είναι τοποθετημένα έτσι ώστε να επιτρέπουν τον επαρκή φωτισμό και αερισμό των χώρων. Πάνω από τις δυο εξώθυρες –κεντρικές εισόδους, υπάρχουν παραδοσιακά στέγαστρα .

Η  καλοδουλεμένη λιθόκτιστη επιφάνεια και τα επί μέρους μορφολογικά στοιχεία, όλα μαζί συνθέτουν ένα ενδιαφέρον αρχιτεκτονικό έργο, από τα ελάχιστα που σώζονται σε καλή κατάσταση στην περιοχή της Κυνουρίας.

 

Σύμφωνα με τα στοιχεία που υπάρχουν στο αρχείο του 12/θέσιου Δημοτικού Σχολείου, το κτίριο κτίστηκε στις αρχές του 20ου αιώνα και συγκεκριμένα το 1915 με δαπάνες του Δημοσίου , σε οικόπεδο που παραχώρησε δωρεάν η Κοινότητα  Άστρους το 1914. Στο καινούριο 6/τάξιο δημοτικό σχολείο της χειμερινής έδρας θα συστεγαστούν το 2/τάξιο δημοτικό σχολείο και το Σχολείο Θηλέων. Και τα δύο αυτά σχολεία  της χειμερινής έδρας από της συστάσεως τους  στεγάζονταν σε ιδιωτικά οικήματα με μίσθωμα το οποίο πλήρωνε ο Δήμος. Το Κοινοτικό Συμβούλιο  Άστρους το 1936 παραχωρεί ακόμα ένα τμήμα  του Αγροκηπίου για την επέκταση του Σχολικού προαυλίου. Το 1947 δε και με την πράξη 22/5-10/1947 παραχωρεί δωρεάν και πάλι στο Δημοτικό σχολείο 750 μ2 αγροτική έκταση για την επέκταση του σχολικού κήπου.(Εφ. της Κυβ/σεως 01/03/1948 αρ.φύλ:56).

Το 1987 και το 1999 για την κάλυψη  των  αυξημένων σχολικών αναγκών κτίστηκαν άναρχα ακόμα δύο κτίρια που δεν «δένουν» με το παραδοσιακό κτίσμα( με μπετόν αρμέ ).

 

·            6/θέσιο Δημοτικό σχολείο Βερβένων:

•	6/θέσιο Δημοτικό σχολείο Βερβένων,Το σχολείο είναι  διώροφο λιθόκτιστο κτίριο. H κατασκευή του  ξεκίνησε το 1932 και ολοκληρώθηκε το 1935. Κόστισε 1.200.000 δραχμές. Η έκταση του κτίσματος είναι 406 τ.μ. Η πέτρα της τοιχοποιίας είναι λαξευτή σε σχήμα πολυγώνου με ανώμαλη επιφάνεια. Είναι στεγασμένο με ξύλινη τετράρριχτη στέγη, καλυμμένη με κεραμίδια γαλλικού τύπου 

Το σχολείο είναι  διώροφο λιθόκτιστο κτίριο. H κατασκευή του  ξεκίνησε το 1932 και ολοκληρώθηκε το 1935. Κόστισε 1.200.000 δραχμές. Η έκταση του κτίσματος είναι 406 τ.μ. Η πέτρα της τοιχοποιίας είναι λαξευτή σε σχήμα πολυγώνου με ανώμαλη επιφάνεια. Είναι στεγασμένο με ξύλινη τετράρριχτη στέγη, καλυμμένη με κεραμίδια γαλλικού τύπου. Περιλαμβάνει  έξι αίθουσες διδασκαλίας, τα γραφεία των δασκάλων και τους υπόλοιπους κοινόχρηστους και βοηθητικούς χώρους. Η εσωτερική ευρύχωρη κλίμακα είναι καλυμμένη με μωσαϊκό. Είναι αξιόλογο και αντιπροσωπευτικό δείγμα σχολικής αρχιτεκτονικής της περιόδου του μεσοπολέμου, το οποίο και σήμερα, αποτελεί καύχημα των απανταχού Βερβενιωτών , σημείο δε αναφοράς για τους κατοίκους της ευρύτερης περιοχής.

Είναι έργο της  φιλοπατρίας και της αγάπης της Ελληνικής Αδελφότητας Βερβενιωτών Αμερικής(Σικάγο 1901).Μέσα από την υπάρχουσα αλληλογραφία της Επιτροπής ανέγερσης του σχολείου με το Συμβούλιο των Ευεργετών, φανερώνονται ,η  συγκινητική και  πολύχρονη προσπάθεια εξεύρεσης και αγοράς  οικοπέδου 5 στρεμμάτων(από το 1926-1932 ) , τα μεγάλα εμπόδια που συνάντησαν και πώς ξεπεράστηκαν.

Όταν η μεγάλη οικονομική κρίση του ΄29 γονάτισε την Αμερική ,μια χούφτα πατριώτες έδωσαν ό,τι  είχαν και δεν είχαν από το υστέρημά τους για να έχουν οι  Βερβενιώτες ένα χώρο να στεγάσουν τα όνειρά τους ,ένα καλό σχολείο για να μάθουν τα παιδιά τους γράμματα.

 

ΠΡΟΤΑΣΗ ΠΡΟΣ ΤΟ ΔΗΜΟ ΒΟΡΕΙΑΣ ΚΥΝΟΥΡΙΑΣ:

 Να χαρακτηριστούν  τα δυο σχολικά κτίρια ως ιστορικά διατηρητέα μνημεία, γιατί αποτελούν αξιόλογο και αντιπροσωπευτικό δείγμα σχολικής αρχιτεκτονικής, όπως αυτή διαμορφώθηκε στον ελλαδικό χώρο από το τέλος του 19ου έως τις αρχές του 20ου αιώνα. Να συντηρηθούν και να φωτιστούν με τέτοιο τρόπο που να αναδεικνύεται η αισθητική  και η τέχνη των μαστόρων εκείνης της περιόδου.

 

 

Διαβάστε επίσης το αξιόλογο άρθρο - μελέτη του επίσης αξιόλογου και Βερβενιώτη Παν.Φάκλαρη "Τα πρώτα σχολεία της Βέρβενας" , καθηγητή στο ΑΠΘ ( Κλασικής Αρχαιολογίας ) που δημοσιεύθηκε στα πρωτη φορά στην "Κυνουρία" το 2009 και στα Βέρβενα.Νετ τον Ιούλιο του 2010. 

Δείτε επίσης σε προσεχή άρθρα υλικό από τα σχολεία μας.


Αφιέρωμα: Μαρίκα Παπαγκίκα

Ξεκλέβοντας λίγο από τον δυσεύρετο χρόνο μου λόγω της αδυφάγας καθημερινότητας - και "σκάλιζοντας"  διάφορες πηγές  παρασυρόμενος από μιά πατριωτική μέθη που ποτίζεται από την περίοδο του επερχόμενου 15 Αυγουστου και των Βερβενιώτικων πανηγυριών ανακάλυψα και την Μαρίκα Παπαγκίκα.

Μου έκανε εντύπωση και ανατρίχιασα κυριολεκτικά στο άκουσμα του τραγουδιού "Στα Βέρβενα στα Γιάννενα" (Δείτε το βίντεο παρακάτω ή κάντε κλικ εδώ ( track 3 από 6)

Ηχογράφηση στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής στα 1928. ) ακούγοντας τους στίχους που παραθέτω ΕΔΩ  (.pdf αρχείο)

Η Μαρίκα Παπαγκίκα γεννήθηκε στην Κω την 1η Σεπτεμβρίου του 1890. Μετά από λίγα χρόνια η οικογένεια της μετανάστευσε στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, όπου και η Μαρίκα τραγουδά σε νυχτερινά κέντρα των ελληνικών αποικιών. Το 1915 ξαναβρίσκουμε τα στοιχεία της στην Νέα Υόρκη όπου διαμένει μαζί με τον άντρα της Κώστα Παπαγκίκα (σαντούρι) και εργάζονται σε νυχτερινά κέντρα. Το 1918 ιδρύουν την Victor Record Company, όπου και ηχογραφούν έναν μεγάλο αριθμό τραγουδιών. Από τα χρήματα των πωλήσεων, αλλά και από τις περιοδίες που έκαναν ανοίγουν το 1925 το πρώτο καφέ αμαν της Νέας Υόρκης με την ονομασία “Της Μαρίκας” ( "Marica's") . Την εποχή αυτή ίσχυε και η ποτοαπαγόρευση (το 5ο έτος της), και το μαγαζί τους ήταν και παράνομο ποτοπωλείο. Με την οικονομική κρίση του 1929 έχασαν τα πάντα, και εκεί σταμάτησε και η δισκογραφική καριέρα της. Πεθαίνει στις 2 Αυγούστου του 1943.

Η Μαρίκα Παπαγκίκα διακρινόταν για το πλούσιο ρεπερτόριο της, από ελαφρά, δημοτικά, ευρωπαικά μέχρι ρεμπέτικα τραγούδια, αλλά κυρίως για το Σμυρνέικο ύφος με το οποίο τραγουδούσε. Ήταν μια γυναίκα δραστήρια, μαχητική και διεκδικητική με δυναμικότατο χαρακτήρα. Θεωρείται από τις κυριότερες εκπροσώπους του ρεμπέτικου και σμυρνέικου τραγουδιού.

Δεν υπήρξε στην εποχή της καμία αναφορά για αυτήν ούτε στον Ελληνικό, αλλά ούτε και στον Ελληνοαμερικάνικο τύπο, καθώς τα καφέ-αμαν θεωρούνταν από κάποιους προσβολή και “πληγή” για την Ελλάδα και οτι εμπόδιζαν την καλή αποδοχή των Ελλήνων στην Αμερική…

Αξιόλογο γιά τις συνθήκες της εποχής όπου η Παπαγκίκα βιώνε, είναι το αρθρου του Σταύρου Φράγκου στην "Εφημερίδα της Διασποράς",  (Frangos, Steve. Marika Papagika and the Transformation of Modern Greek Music(1994)) από το οποίο οι μελετητές της λαογραφίας μπορούν να δουν τις επιρροές και να ερμηνεύσουν την παραλλαγή του γνωστού Βερβενιώτικου τραγουδιού. ( Οσοι το κάνουν θα είναι ενδιαφέρον να την αποστείλλουν για  να την δούμε και εμείς.)

 

Αποστολή Αφιερώματος στα Βέρβενα.Νετ :

Δημ.Κ.Καραματζιάνης * Καθηγητής Φυσικής-Χημείας-Πληροφορικής

Τρίτη, 21 Ιουνίου 2011 19:33

"Βερβενιώτικες Μνήμες ζωντανεύουν στο ΕΠΑΛ Αστρους"

Γράφτηκε από τον

Επαγγέλματα του χθές, οι "μνήμες του σήμερα" ζωντανεψαν την Κυριακή 19 Ιούνη από το Επαγγελματικό Λύκειο ΆστρουςΟι Βερβενιώτες και Βερβενιώτισες στο ΕΠΑΛ Αστρους 2011 * Αναβίωση Μνημων και Επαγγελμάτων

Το Επαγγελματικό Λύκειο Άστρους εγκαινίασε μουσείο - ένα ταξίδι στο παρελθόν.
Δίνεται η ευκαιρία στα παιδιά να γνώρισουν την ύπαρξη αλλά και τον τρόπο που λειτουργούσαν επαγγέλματα όπως αλλά

και σκηνές της καθημερινής ζωής και της σκληρής πραγματικότητας.
Στην έκθεση αυτή είδαν μεταξύ άλλων πως έφτιαχναν ψωμί, πως ύφαιναν κιλίμια, ρούχα, κ.λ.π, τα παπούτσια, κ.α

Η διοργανώση της ημερίδας με τίτλο «Μνήμες, ακούσματα, εικόνες και γεύσεις από το χθες… Ονειρα και ελπίδες για το

αύριο» από τους μαθητές, τους συλλόγους Διδασκόντων και Γονέων & Κηδεμόνων του ΕΠΑΛ Αστρους.
Η εκδήλωση έλαβε χώρα στις 20.00, στο χώρο του σχολείου με αναπαραστάσεις δραστηριοτήτων και επαγγελμάτων, δρώμενα,

ζωντανή μουσική και χορό κ.ά. Επίσης κατά τη διάρκεια της ημερίδας έγίναν και τα εγκαίνια της λαογραφικής συλλογής

του σχολείου

Αναλυτικά το πρόγραμμα περιλάμβανε:
20.00-21.00: Παρουσίαση παραδοσιακών δραστηριότητων και επαγγελμάτων από κατοίκους της περιοχής.
21.00-21.30: Εγκαίνια της Λαογραφικής Συλλογής ΕΠΑΛ Αστρους «Ο Κύνουρος».
21.30-22.00: Ζωντανή δημοτική μουσική-τραγούδια του μόχθου και της ζωής. Χορευτική παράσταση και δρώμενα από τον

Πολιτιστικό Σύλλογο Αστρους.
22.00: «Το πανηγύρι». Παραδοσιακή μουσική και χορός.

Και οι Βερβενιώτες με τις Βερβενιώτισσες ήταν εκεί αναβιώνοντας το παρελθόν με τον δικό τους γλαφυρό τρόπο!
Δείτε εδώ την παρουσίαση (ανοίγει σε παράθυρο με ήχο) με το υλικό από την πατριώτισσα Χριστίνα Κούβαλη-Καπράνου, που την ευχαριστούμε θερμά και μακάρι οι ενέργειες της να είχαν μιμητές!

Οι Φωτογραφίες παρουσίαζουν  : " Βερβενιώτισσες, πάντα πρόθυμες, στην αναβίωση των επαγγελμάτων του παρελθόντος στην γιορτή που διοργάνωσε το ΕΠΑΛ Άστρους."

Φωτο : Η νάκα
Φωτο :Λανάρισμα. Κούλα Τυροβολά
Φωτο : Αργαλειός. Δήμητρα Κούβαλη
Φωτο :Γνέσιμο. Κούλα Τυροβολά. Μασούρισμα. Χριστίνα Καπράνου.
Φωτο  Μασούρισμα. Χριστίνα Καπράνου
Φωτο: Μασούρισμα. Κατερίνα Τσιλικά
Φωτο  Παρασκευή σκαστών μακαρονιών. Μαρία Κοσκινά, Ελένη Κασκαμπά
Φωτο : Παρασκευή σαπουνιού. Ελένη Θεοδοσοπούλου.
Φωτο : Αργαλειός. Ελένη Θεοδοσοπούλου

Τρίτη, 04 Ιανουαρίου 2011 13:59

"Οι Καλικάντζαροι" * Σύμβολα – Παραδόσεις – Δοξασίες.

Γράφτηκε από τον

 

Οι ΚΑΛΙΚΑΝΤΖΑΡΟΙ, σύμβολα – παραδόσεις – δοξασίες

Οι Καλικάντζαροι στην Ελληνική Παράδοση!

Λέγανε οι γιαγιάδες τα παλιά χρόνια στα εγγονάκια τους για να κάθονται ήσυχα ότι κάθε νύχτα του Δωδεκαήμερου στους δρόμους του χωριού και στα χαλάσματα κυκλοφορούν οι τρομεροί Καλικάντζαροι!

 

Μα τι ήταν αυτοί οι καλικάντζαροι; Όπως λοιπόν έλεγαν οι παλιές γιαγιάδες, ήταν αερικά, ξωτικά. Η πιο δημοφιλής κατηγορία όντων της λαϊκής μας παράδοσης είναι αναμφίβολα οι καλικάντζαροι.

 

Πότε “εμφανίστηκαν -Ιστορία τους”;

Η αρχή των μύθων που είναι σχετικοί με τους καλικάντζαρους βρίσκεται στα πολύ παλιά χρόνια. Οι Αρχαίοι πίστευαν πως όταν οι ψυχές έβρισκαν την πόρτα του Άδη ανοιχτή, ανέβαιναν στον απάνω κόσμο και τριγύριζαν παντού, χωρίς έλεγχο και περιορισμούς.

Πολύ αργότερα, οι Βυζαντινοί γιόρταζαν το Δωδεκαήμερο με μουσικές, τραγούδια και μασκαρέματα. Οι άνθρωποι, έχοντας κρυμμένα τα πρόσωπά τους, έκαναν με πολύ θάρρος και χωρίς ντροπή ό,τι ήθελαν. Πείραζαν τους ανθρώπους στους δρόμους, έμπαιναν απρόσκλητοι σε ξένα σπίτια κι αναστάτωναν τους νοικοκύρηδες. Ζητούσαν λουκάνικα και γλυκά και για να γλιτώσουν απ’ αυτούς έκλειναν πόρτες και παράθυρα. Οι μασκαρεμένοι, όμως, έβρισκαν πάντα κάποιους τρόπους να εισβάλλουν στα ξένα σπίτια, ακόμα κι από τις καμινάδες. Κι όλα αυτά για δώδεκα μέρες, ως την παραμονή των Φώτων, οπότε με τον Μεγάλο Αγιασμό όλα σταματούσαν κι οι άνθρωποι ησύχαζαν. Για αυτό και κατά την διάρκεια των 12 αυτών ημερών η Εκκλησία δεν έχει νηστεία.

Με το πέρασμα του χρόνου όλα αυτά τα παράξενα φερσίματα, τα μασκαρέματα και οι φόβοι των ανθρώπων έμειναν ζωντανά στη μνήμη του λαού μας κι η πλούσια φαντασία του γέννησε σιγά-σιγά τα μικρά, αλαφροΐσκιωτα πλάσματα που τα ονόμασε καλικάντζαρους.

Τι είναι και ονομασίες τους ;

Τι είναι, όμως τελικά οι καλικάντζαροι; Οι γιαγιάδες μας παλιά έλεγαν πως είναι αερικά, ξωτικά. Σύμφωνα με σύγχρονη δοξασία, πρόκειται για «δαιμόνια» που εμφανίζονται κατά το Δωδεκαήμερο (από χτές μέχρι και τις 6 Ιανουαρίου). Επειδή από τα Χριστούγεννα μέχρι τα Φώτα ο Χριστός είναι ακόμη αβάφτιστος, είναι και «τα νερά αβάφτιστα». Έτσι βρίσκουν ευκαιρία οι καλικάντζαροι ν’ αλωνίσουν τον κόσμο.

Κάποιοι πιστεύουν πως οι καλικάντζαροι είναι μαυριδεροί, ασχημομούριδες, ψηλοί και ξερακιανοί. Άλλοι λένε ότι φοράνε σιδεροπάπουτσα. Για άλλους, έχουν κόκκινα μάτια, πόδια τράγου και τριχωτό σώμα. Καθένας τους έχει κι από ένα κουσούρι. Άλλος κουτσός, άλλος στραβός ή μονόφθαλμος, άλλος μονοπόδαρος ή στραβοπόδαρος, άλλοι στραβοχέρηδες, στραβοπρόσωποι, με καμπούρα ή ουρά. Είναι διχόγνωμα όντα και φιλόνικοι και έτσι δεν μπορούν να κάνουν μέχρι το τέλος μία δουλειά και όλα τα αφήνουν στη μέση. Γι’ αυτό και δεν μπορούν να κάνουν κακό και στους ανθρώπους, παρόλο που αυτή είναι η μεγάλη τους επιθυμία. Όσο, όμως, και αν διαφωνεί ο λαός για το πώς μοιάζουν οι καλικάντζαροι, όλοι συμφωνούν σε ένα πράγμα: στην ατελείωτη βλακεία και κουταμάρα τους.

Καθώς η παράδοση ρίζωνε, οι καλικάντζαροι απέκτησαν και άλλα ονόματα όπως: καλιοντζήδες, καλκάνια, καλιτσάντεροι, καρκάντζαροι, σκαλικαντζέρια, σκαντζάρια, τζόγιες, βερβελούδες, καλλισπούρδοι, καρκαλάτζαροι, καρκατσέλια, καρκαντζόλοι, καψιούρηδες, κολοβελόνηδες, λυκοκάντζαροι, μνημοράτοι, παγανοί, παρωρίτες, πλανητάροι, σιφιώτες, τσιλικρωτά, σταχτοπάτηδες κ.α.

 

 

 

Ολόκληρο το χρόνο οι καλικάντζαροι ζουν κάτω από τη γη, προσπαθώντας άλλος με τσεκούρι, άλλος με πριόνι ή μπαλτά και άλλοι με τα νύχια και τα σουβλερά τους δόντια να κόψουν το δέντρο που βαστάει τη γη. Κόβουν-κόβουν, μέχρι που έχει απομείνει πολύ λίγο ακόμα, αλλά τότε έρχονται τα Χριστούγεννα και, επειδή φοβούνται μην πέσει η γη και τους πλακώσει, λένε “αφήστε το να πάμε πάνω στη γη και θα πέσει μοναχό του”. Ανεβαίνουν λοιπόν πάνω στη γη για να τυραννήσουν τους ανθρώπους και τα Θεοφάνεια που γυρίζουν, βλέπουν το δέντρο ολάκερο, ακέραιο, άκοπο. Και πάλι κόβουν και πάλι έρχονται τα Χριστούγεννα, και όλο απ’ την αρχή.

 

Και τι δεν κάνουν οι καλικάντζαροι ξεπροβάλλοντας ένας-ένας από τις τρύπες τους πάνω στη γη. Την παραμονή των Χριστουγέννων ανεβαίνουν στη γη και περιμένουν να σμίξει η μέρα με τη νύχτα για να μπουν μέσα στα σπίτια. Αν και είναι κακά και πονηρά όντα, δεν μπορούν να βλάψουν τους ανθρώπους, γι’ αυτό και οι γυναίκες ακόμα τα περιπαίζουν και τα βρίζουν και τα λεν σταχτοπόδηδες, σταχτιάδες, κατουρλήδες κ.λ.π.

Αλλοίμονο σε κείνον που θα πρέπει να βγει τη νύχτα και να πάει σε μακρινή δουλειά. Παρουσιάζονται μπροστά του οι καλικάντζαροι με διάφορες μορφές για να τον εκφοβίσουν ή να τον βλάψουν. Τον τραβολογούν, τον πειράζουν, τον καβαλικεύουν και χορεύουν γύρω του, εμποδίζοντάς τον να γυρίσει σπίτι. Η μανία τους, όμως, είναι να πειράζουν προπάντων τις κακόμοιρες τις γριές.

 

Χαρακτηριστικά.

Είναι πολύ ευκίνητοι ανεβαίνουν στα δένδρα πηδούν από στέγη σε στέγη σπάζοντας κεραμίδια και κάνοντας μεγάλη φασαρία. Τις νύχτες του Δωδεκαήμερου μπαίνουν στα σπίτια από τις καπνοδόχους, γι’ αυτό και τα τζάκια είναι αναμμένα όλο το δωδεκαήμερο και έχουν πολύ φωτιά, γιατί τη φοβούνται πολύ. Αν καταφέρουν και μπουν σε κάποιο σπίτι, αρχίζουν να ανακατεύουν ό,τι βρουν μπροστά τους και να κάνουν ζημιές, μα πιο πολύ θέλουν να μαγαρίσουν τα φαγητά. Ό,τι βρουν απλωμένα τα ποδοπατούν. Τους αρέσει να πλατσουρίζουν μέσα στα δοχεία που έχουν οι νοικοκυρές το λάδι, στα τηγάνια, στα τσουκάλια, στα πιάτα, στους λύχνους που παλαιότερα χρησιμοποιούσαν για το φωτισμό στα χωριά. Λερώνουν τα φαγητά με τα ακάθαρτα νύχια τους και αφήνουν τις ακαθαρσίες τους όπου βρουν. Τίποτε βέβαια δεν κλέβουν, αλλά αναστατώνουν τόσο πολύ το σπίτι που το κάνουν αγνώριστο. Όταν οι νοικοκυρές ψήνουν τηγανίτες ή άλλα σκευάσματα στο τηγάνι από αλεύρι (πλαστά), οι καλικάντζαροι ανεβαίνουν στην καπνοδόχο και απλώνουν το χέρι τους ως κάτω στην εστία (γιατί μπορούν να απλώνουν και να μακραίνουν τα χέρια τους και τα πόδια τους όσο θέλουν) και ζητούν ή βουτούν ότι υπάρχει στο τηγάνι ή στη θράκα. Η πιο αγαπημένη τροφή, όμως, των καλικαντζάρων είναι το χοιρινό κρέας και κυρίως το παστό του (το πάχος), το οποίο όταν ψήνεται και πέφτει στη θράκα, σκορπάει μια πολύ ευώδη και πολύ ευάρεστη μυρωδιά.

 

Πως τους αντιμετωπίζουμε;

Γι’ αυτό οι νοικοκυραίοι για να γλιτώσουν από δαύτους σκεπάζουν το χοιρινό με σπαράγγια. Το σπαράγγι όταν είναι χλωρό είναι πολύ νόστιμο και τρώγεται, όταν όμως παλιώσει γίνεται πολύ σκληρός αγκαθωτός θάμνος και γι’ αυτό σκεπάζουν μ’ αυτές το χοιρινό για να μην πλησιάζουν οι καλικάντζαροι. Με σπαράγγια επίσης σκεπάζουν και τα λουκάνικα και οτιδήποτε έχουν ετοιμάσει που έχει σαν πρώτη ύλη το χοιρινό.

Επίσης, οι νοικοκυρές μαζεύουν μέσα στο σπίτι ό,τι αγγεία βρίσκονται έξω και βάζουν στο άνοιγμα της καπνοδόχου ή πίσω από την πόρτα ένα κόσκινο. Οι καλικάντζαροι, ως περίεργοι που είναι και πάρα πολύ βλάκες αρχίζουν να μετρούν τις τρύπες: «ένα-δύο, ένα-δύο, ένα-δύο&» Παρακάτω δεν ξέρουν να μετρήσουν γιατί μπερδεύονται. Έτσι, χάνουν την ώρα τους, έχει πια ξημερώσει και οι καλικάντζαροι πρέπει να εξαφανιστούν.

Άλλοι κρεμούν το κατωσάγωνο ενός χοίρου στην καπνοδόχο, ή ένα δερμάτινο παλιοπάπουτσο ή ρίχνουν αλάτι στη φωτιά. Η απαίσια μυρωδιά του καμένου δέρματος και ο κρότος από το αλάτι κρατάει τους καλικάντζαρους μακριά.

Άλλοι πάλι, κρεμούν στο χερούλι της πόρτας μία τούφα λινάρι. Μέχρι να μετρήσουν οι καλικάντζαροι τις τρίχες του λιναριού φτάνει το ξημέρωμα και όπου φύγει φύγει.

Ένα ακόμα όπλο εναντίων των καλικαντζάρων είναι το λιβάνι. Το σιχαίνονται και γι’ αυτό οι νοικοκυρές θυμιατίζουν το σπίτι κάθε απόγευμα και αφήνουν το θυμιατήρι να λιβανίζει δίπλα στο τζάκι καθ΄ όλη τη διάρκεια του Δωδεκαημέρου.

Του “Σταυρού” που περνάει ο Παπάς και αγιάζει τα σπίτια οι καλικάντζαροι, όπου φύγει-φύγει.

 

«Φεύγετε να φεύγουμε
τι έρχεται ο τουρλόπαπας
με την αγιαστούρα του
και με τη βρεχτούρα του.
Μας άγιασε μας έβρεξε
και μας εκατέκαψε!» ή «και θα μας μαγαρίσει»

 

Υπάρχουν, όμως, και φυτά που διώχνουν τους καλικάντζαρους και ταυτόχρονα φέρνουν καλή τύχη για τον καινούργιο χρόνο. Ένα τέτοιο φυτό, που βάζουμε ακόμα και σήμερα στα σπίτια μας τέτοιες μέρες είναι η κρεμμύδα. Η Χρυσοβασιλίτσα, όπως αλλιώς τη λένε, ακόμα και ξεχασμένη σε κάποια γωνιά του σπιτιού, βγάζει φύλλα τέτοια εποχή, και ξαναρχίζει τον κύκλο της ζωής της. Σαν το φως που ξαναγεννιέται στο χειμερινό ηλιοστάσιο, μας εύχεται καλές γιορτές και υγεία για την καινούργια χρονιά.

Άλλοι τρόποι για να αποφύγουν οι νοικοκυραίοι τους καλικάντζαρους είναι το σημείο του Σταυρού στη πόρτα, στα παράθυρα, στις καμινάδες, τους στάβλους και στα αγγεία λαδιού και κρασιού, ο Αγιασμός των σπιτιών και μάλιστα τη παραμονή των Φώτων καθώς και η απαγγελία του «Πάτερ ημών&»

Υπάρχουν, όμως, και εκείνοι που θέλουν να τους καλοπιάσουν και τους πετούν γλυκά και τηγανίτες στην καπνοδόχο ή στις στέγες των σπιτιών.

Ο πιο γνωστός καλικάντζαρος είναι ο «Μανδρακούκος ο αρχηγός». Ο «Μανδρακούκος ο Ζυμαρομύτης» κρατάει για σκύπτρο την ποιμαντορική του γκλίτσα και συχνάζει στα μαντριά και τα βοσκοτόπια. Η σκούφια του, που την έχει υφάνει μόνος του από γουρουνότριχες, δεν φτάνει να σκεπάσει τα αυτιά του, που είναι μεγάλα σαν του γαϊδάρου. Έχει και μία τεράστια μύτη που του κρέμεται σαν μαλακό ζυμάρι. Ο Μανδρακούκος ρίχνει γάντζο από την καμινάδα και κλέβει λουκάνικα από την φωτιά και πειράζει τα πρόβατα στα βοσκοτόπια.

Με την αναχώρηση των καλικάντζαρων την ημέρα των Φώτων, η στάχτη από το τζάκι μαζεύεται και το τζάκι καθαρίζεται. Η στάχτη πετιέται σε μέρος που δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί για κανένα λόγο (αλυσίβα, λίπασμα κ.λ.π.).

Επίσης, καθαρίζονται και οι κοπριές των ζώων από τα κατώγια και οι άνθρωποι πλένονται, το εικονοστάσι καθαρίζεται, αλλάζει το νερό στο καντήλι κ.λ.π. γιατί οι σταχτοπάτηδες πέρα από τα προβλήματα που έχουν προξενήσει στους νοικοκυραίους έχουν μαγαρίσει και όλους τους χώρους, γι’ αυτό τους λέμε και κατουρλήδες.

 

 

Οι “Καλικάντζαροι” σήμερα, είναι πιο πολλοί από ποτέ! Και μάλιστα κάνουν πολύ περισσότερο κακό στο λαό, από ότι  αυτοί που υπήρχαν, στο μυαλό και στις δοξασίες του…

 

Ας βρούμε τρόπους να τους διώξουμε.

 

( Πηγή: christmas.pathfinder.gr/tradition)

Τρίτη, 04 Ιανουαρίου 2011 11:59

"Οι Καλικάντζαροι" * Αλέξης Γκλαβάς

Γράφτηκε από τον

 Οι Καλικάντζαροι * Στοιχεία από την Λαογραφία μας * Το Δέντρο της Γης και οι Καλικάντζαροι

Ξωτικά, παγανά και καλικάντζαροι....
 
 
«Φεύγετε να φεύγομε γιατ’ έρχετ’ ο τουρλόπαπας με την αγιαστούρα του και με τη βρεχτούρα του…», είναι το άσμα που σύμφωνα με την Νεοελληνική μυθολογία τραγουδούν οι καλικάντζαροι όταν -παραμονή των Θεοφανίων- εγκαταλείπουν... τη γη για να κατέβουν πάλι κάτω στα έγκατα της, να συνεχίσουν τη δουλειά που είχαν αφήσει στη μέση. Το πελέκημα του δέντρου (με τσεκούρια, με πριόνια ή και με τα δόντια τους), που κρατά όρθιο τον κόσμο. Υπάρχουν βέβαια κι άλλες εκδοχές τούτης της δοξασίας, όπως η παρακάτω:
«Οι καρκάντσαλοι έχουν την κατοικία τους στον Αδη κι ροκανούν μι τα δόντια τους τα στύλια απού βαστούν τον ουρανό να μην πέσει κι πλακώσει τη γη. Κι ρουκανώντας, ρουκανώντας κουντεύουν να κόψουν τα στύλια. Τα φέρνουν ίσαμ’ αδράχτι απ’ γνέθουν οι γυναίκες μα τους πλακώνουν οι μέρις των Χριστουγέννων κι τ’ αφήνουν κι βγαίνουν στον κόσμο. Κι όσου να γυρίσουν πίσω, τα βρίσκουν όπους ήταν εξ αρχής, αφάγουτα».
 
Τα περίεργα αυτά γεννήματα της φαντασίας του ελληνικού λαού ήταν δαιμόνια που ανέβαιναν στην γη σε τακτά χρονικά διαστήματα, κυρίως στην διάρκεια του δωδεκαημέρου, μεταξύ της παραμονής των Χριστουγέννων και της παραμονής των Θεοφανίων.
Ο Νικόλαος Πολίτης υποστηρίζει ότι όλες οι δοξασίες σχετικά με τους καλικάντζαρους είναι ελληνικές (παραθέτοντας σημαντική επιχειρηματολογία που δεν είναι δυνατόν να μεταφερθεί εδώ λόγω χώρου) και προέρχονται από δεισιδαιμονίες και έθιμα που συνυφάνθηκαν με παλαιότερες μυθικές παραστάσεις. Λαϊκές δοξασίες για τα δαιμόνια του δωδεκαημέρου αναφέρει πρώτος ο Αλλάτιος τον 17ο αιώνα, ενώ έχουν διάφορα ονόματα με γνωστότερο και ευρύτερα διαδεδομένο το καλικάντζαρος, σε όλες τις παραλλαγές του: καλκάντζαρος, καλκαντζόνι, καλκάνι, καλικάντσιαρος, καρκάντζαλος, σκαλικάντζαρος, καρκάντζολος κ.λ.π. Αυτόν τον τελευταίο τύπο δανείστηκαν οι Αλβανοί σχηματίζοντας τη λέξη καρκαντζιόλι, οι Τούρκοι το καρά κοντζόλ και οι Βούλγαροι το κοροκοντζέρε και κερεκοντζούλ. Στα κοινά ονόματά τους ανήκουν και τα: παγανά, παρωρίτες, βουρβούλακες (που σημαίνει και τους βρυκόλακες), κωλοβελόνηδες (Αττική), πλανήταροι (Κύπρος), Τσιλικρωτά (Μάνη), καλιοντζήδες (Ζαγόρι) κ.ά.
 
Ο Φαίδων Κουκουλές παραδέχεται εν μέρει την ερμηνεία του Νικόλαου Πολίτη και προσθέτει ότι οι καλικάντζαροι προήλθαν και από τους κανθάρους. Κάνθαροι ή καλικάντζαροι κατ' ευφημισμό ήταν βλαπτικά κολεόπτερα για τους αγρούς και για τ' αμπέλια. Ύστερα εμφανίστηκαν σαν δαιμόνια με μορφή κανθάρων. Κατά τους μεσαιωνικούς χρόνους οι μεταμφιεσμένοι και άλλα στοιχεία κυρίως παλαιά, προστέθηκαν και μεταπλάστηκαν στα σημερινά δαιμόνια τους καλικάντζαρους.
Ο Κωνσταντίνος Ρωμαίος υποστήριξε την άποψη πως οι καλικάντζαροι προέρχονται από τις αρχαίες κήρες δηλ. τις ψυχές των νεκρών. Την ίδια άποψη ασπάστηκε και ο Γεώργιος Μέγας και ο Γεώργιος Παπαχαραλάμπους.
Ο Κυριάκος Χατζηϊωάννου εξέφρασε τη γνώμη ότι οι καλικάντζαροι παρουσιάζουν ομοιότητες με τους ελληνικούς Σατύρους και με τα αραβικά δαιμόνια τζιν . Στη συνέχεια υποστήριξε ότι οι καλικάντζαροι έχουν χαρακτηριστικά που για να ερμηνευθούν πρέπει να ανατρέξουμε στη γιορτή των αρχαίων Κρονίων και όχι των ρωμαϊκών Σατουρναλίων, όπως υποστήριξε ο Νικόλαος Πολίτης. Ακολούθως εισηγήθηκε την άποψη ότι οι μεταμφιέσεις του Δωδεκαημέρου είναι υπολείμματα των μεταμφιεσμένων κατά τις πομπές που γίνονταν προς τιμή του Θεού Διονύσου, των υπολοίπων Θεών και του αυτού Δαίμονα.
 
Υπάρχουν κι άλλες απόψεις που θα μπορούσαμε να τις παραθέσουμε συγκεντρωτικά:
Επειδή οι δώδεκα μέρες του Δωδεκαημέρου προστέθηκαν για να εναρμονιστεί ο σεληνιακός με τον ηλιακό χρόνο θεωρήθηκαν μέρες εμβόλιμες, μη κανονικές. Κατά το διάστημα αυτό επέρχεται μια αναστάτωση στην τροχιά του χρόνου. Σ' αυτή την αλλαγή παρουσιάζονται μυστηριώδη όντα ενοχλητικά ή βλαπτικά. Τέτοιοι είναι οι καλικάντζαροι που αντιπροσωπεύουν τους Δαίμονες της βλαστήσεως. Η βλάστηση αρχίζει να οργιάζει αυτή την εποχή. Σε τέτοια ανάστατη εποχή βρίσκουν ευκαιρία και οι Νεκρικοί Δαίμονες (που σχετίζονται με τους Βλαστικούς Δαίμονες, να επιφαίνονται πάνω στη γη. Εμφανίζονται δηλαδή οι νεκρικές ψυχές σαν Δαίμονες.
Κοινό γνώρισμα των καλικαντζάρων είναι η δυσμορφία τους, τα μακριά αχτένιστα μαλλιά, τα κόκκινα μάτια, τα καπρόδοντα, τα μακριά νύχια, τα γαϊδουρινά πόδια. Πολλές φορές ήταν κουτσοί, άλλοτε ήταν κουτσός μόνον ο αρχηγός τους. Όπως δε πιστεύεται ανήκαν στα «πονηρά» πνεύματα. Αντίθετα, ο Θάνος Βελλούδιος στην μελέτη του εμφανίζει και μία κατηγορία «καλών πνευμάτων» τις «Καλοκυράδες» και τους «Χρυσαφέντες», που ο Ν.Γ. Πολίτης υποστηρίζει ότι ήταν ονομασίες που δίδονταν κατ’ ευφημισμόν. Είναι ντυμένοι με κουρέλια και σιδεροπάπουτσα, αλλά βασικά στοιχεία της ένδυσής τους ήταν επίσης η σκούφια ή κατσούλα, φτιαγμένη από γουρουνότριχες «ως πίλος οξυκόρυμβος» και η καπότα, η οποία θυμίζει «τους δασείς χιτώνας των Σιληνών». Κατά κανόνα πάντως οι καλικάντζαροι δεν έκαναν μεγάλο κακό στους ανθρώπους, όσο κι αν τους «σταύρωναν» και τους πείραζαν.
Καλικάντζαροι γίνονταν τα παιδιά που τύχαινε να γεννηθούν την ημέρα των Χριστουγέννων, ή κατ’ άλλους σε όλη την διάρκεια του δωδεκαήμερου και το παιδί γλίτωνε μόνον αν βαπτιζόταν αυθημερόν και ο παπάς δεν έκανε κανένα λάθος κατά την διάρκεια του μυστηρίου.
 
Στην περίοδο του δωδεκαημέρου συναντώνται έθιμα χριστιανικά και ειδωλολατρικά μαζί, τα οποία συμπορεύονται με αφετηρία την τροπή του ήλιου (21 Δεκεμβρίου). Έτσι οι καλικάντζαροι δείχνουν να είναι απόγονοι των μεταμφιεσμένων του Δωδεκαημέρου στο Βυζάντιο, έθιμο που περνάει σε πολλά μέρη της Μακεδονίας με τις τελετές του Αράπη, τα Μωμοέρια, τα Μπουμπουσάρια κ.ά. αλλά και τα Καστοριανά Ρογκατσάρια (που ο Λουκάτος θεωρεί πιθανόν το όνομα να είναι παραφθορά του Λυκοκαντζάρια - Καλικαντζάρια) καθώς επίσης και των νεκρικών δαιμόνων, συμβολίζοντας τους αρχαίους Κήρες ή Νεκυδαίμονες, που την περίοδο αυτή του χειμώνα και των τροπών του ήλιου ανέβαιναν στη γη. Κατά τον Πολίτη οι μεταμφιεσμένοι του Δωδεκαημέρου «παρέσχον το ενδόσιμον εις την φαντασίαν του λαού» για να πλάσει τους καλικαντζάρους, καταλήγοντας ότι η δοξασία «περί επιφοιτήσεως αυτών εις την γην μόνον κατά το δωδεκαήμερον θα ήτο ακατανόητος εάν δεν ανεφέρετο εις τους εορταστάς του Δωδεκαημέρου».
Ο Ν.Γ. Πολίτης παρατηρεί ότι τα σωματικά ελαττώματα των καλικαντζάρων «υπενθυμίζουσι τας διαστρόφους μορφάς των Καβειρίων δαιμόνων και των άλλων πλασμάτων των κατά τόπους διονυσιακών λατρειών». Ο ίδιος αναφέρει ότι έδειξε σε απλούς χωρικούς εικόνες δύο πήλινων ειδωλίων που βρίσκονται στο Αρχαιολογικό Μουσείο και «ομοφώνως μοι είπον ότι παριστώσι καλλικαντζάρους».
Οι μακρινές μνήμες από τις παραδόσεις αιώνων, αναγνωρίζονται στη Νεοελληνική μυθολογία. Οι καλικάντζαροι π.χ. τρώνε ακαθαρσίες («φίδια, γουστέρες κι άλλα μαγαρισμένα πράματα») και μαγαρίζουν την τροφή των ανθρώπων, όπως ακριβώς οι Άρπυιες που άρπαζαν την τροφή του Φινέα, «ολίγα δε, όσα οσμής ανάπλεα κατέλιπον, ώστε μη δύνασθαι προσενέγκασθαι» (Απολλόδωρος).
Υπήρχε επίσης η δοξασία ότι, αν μιλήσεις σε καλικάντζαρο, αυτός μπορούσε να σου πάρει τη λαλιά. Μια δοξασία με παμπάλαιες ρίζες. Ο βυζαντινός Τιμαρίων αναφέρει δαίμονες οι οποίοι «Δυνάμει τινί λαθραία πεδούντες την λαλιάν», ενώ οι αρχαίοι έπαυαν να μιλούν όταν πλησίαζαν σε τάφους.Τρεις τρόπους απομάκρυνσης των καλικαντζάρων αναφέρει η παράδοση. Χριστιανικές ιεροτελεστίες, επωδές και μαγικές πράξεις. Από το χριστιανικό οπλοστάσιο, σημαντική είναι η δύναμη του σταυρού, που τον σημείωναν στα οικιακά σκεύη, τα πιθάρια με το λάδι και το κρασί, τα αγγεία με το πόσιμο νερό και ενίοτε στα μέτωπα των παιδιών και φυσικά το οριστικό διώξιμό τους με τον αγιασμό της Πρωτάγιασης (Παραμονής των Θεοφανίων).
 
Από τις επωδές προτιμότερο ήταν το «Πάτερ ημών», ή η φράση «Ξύλα, κούτσουρα, δαυλιά καμένα», επειδή όλα τα δαιμονικά πλάσματα τρέμουν τη φωτιά. Φράση που είχε μεταπέσει σε παροιμία από τα τέλη κι όλας του 19ου αιώνα και χρησιμοποιούνταν (όπως αναφέρει ο Λουκάτος), «επί των παντελώς αχρήστων πραγμάτων ή επί μωρών και ασυναρτήτων λόγων».
Για τις μαγικές πράξεις, η φωτιά ήταν απαραίτητη. Το τζάκι που δεν επιτρεπόταν να σβήσει κατά την διάρκεια του Δωδεκαήμερου και τα δυο μεγάλα κούτσουρα, τα «Χριστόξυλα», ένα από ήμερη ελιά κι ένα από πουρνάρι, που θα έκαιγαν συνεχώς. Ο χαμοηλιός (Carlinia Graeca), ένα αγκαθωτό ενδημικό φυτό θεωρείται ότι φυλάει το σπίτι, αλλά και ολόκληρο το χωριό λειτουργώντας αποτρεπτικά («Χαμοηλιός μυρίζει εδώ/Να χαθεί τέτοιο χωριό!») καθώς και ο απήγανος (Ruta Montana) τον οποίον καίνε και σταυρώνουν τα πορτοπαράθυρα και τα μέτωπα των αβάπτιστων παιδιών. Δραστικό ήταν επίσης το κάπνισμα με δύσοσμες ουσίες, ακόμα και παλιά τσαρούχια.
Τρόπος άμυνας ήταν κι η τοποθέτηση ενός κόσκινου στα σημεία από τα οποία θα μπορούσαν να μπουν οι καλικάντζαροι. «…Ετσι ο σκαλικάντσαρος, σα μπαίνει για να κάμει κακό στο σπίτι και γλέπει το κόσκινο, αρχινάει να μετράει τσι τρούπες του, μα μετρώντας τες ξημερώνεται και λαλώντας ο πρώτος κόκορης, ο σκαλικάντσαρος τσακίζεται να φύγει…»
Αυτά για τους καλικάντζαρους και τη νεοελληνική μυθολογία. Μένει ν’ αναρωτιόμαστε μόνο καμιά φορά, αν στον αιώνα του Διαδικτύου και των McDonald’s αξίζει τον κόπο να μιλάμε για καλικαντζάρους. Όπως και να ‘χει όμως το πράγμα, εσείς φροντίστε να βάλετε κόσκινο στην καμινάδα, ώστε οι καλικάντζαροι που θα θελήσουν να σας επισκεφθούν να απορροφηθούν μέχρι το λάλημα του πρώτου πετεινού στην προσπάθειά τους να μετρήσουν του κόσκινου τις τρύπες κι έτσι να μην σας κατουρήσουν τη φωτιά, να μην σας μαγαρίσουν τις τροφές και τα μελομακάρονα, να μην αναστατώσουν το σπίτι απ’ άκρου εις άκρον.
 
Αλέξης Γκλαβάς
 
 
 
Κυριακή, 06 Ιουνίου 2010 19:14

"Γιατροσόφια" με την Βέρβενα

Γράφτηκε από τον

 

Bέρβενα η «μυστηριακή»

Οι Δρυίδες έδιναν ξεχωριστή θέση στη βέρβενα αφού τη θεωρούσαν «ιερή» και έπλεναν τους βωμούς τους με εκχύλισμα από άνθη της.

Οι λαοί της Γαλικίας την αντιμετώπιζαν ως ένα «άγιο» βότανο, που εκτός από τις ιαματικές του ιδιότητες μπορούσε να τους βοηθά να προβλέπουν και τη μοίρα. Στην γηραιά Αλβιόνα ήταν το «βότανο του σταυρού», αφού ασκούσε προστασία από το κακό και έδιωχνε τα μοχθηρά πνεύματα. Αυτός ήταν και ο λόγος που ράντιζαν με ένα κλαράκι της τα σπίτια και τους ανθρώπους που έμεναν σε αυτά.

Η βέρβενα στις μέρες μας αποτελεί ένα εξαίρετο βότανο για τους πόνους στο κεφάλι, τη μέση και την ευκολότερη επούλωση πληγών.

Για τους πονοκεφάλους: 

Χρειάζεστε δύο χούφτες άνθη βέρβενα και ένα λίτρο ξίδι. Τα αφήνετε να βράσουν και εναποθέτετε μια κομπρέσα στο μέτωπο και μία στα νεφρά. 

Για πόνους μέσης: 

Κοπανίζετε δύο μεγάλες χούφτες βότανο και το βράζετε σε λίγο ξίδι για μερικά δευτερόλεπτα. Κάνετε επάλειψη -όσο είναι ακόμη ζεστό- στα σημεία που σας πονούν. 

Για επούλωση πληγών: 

Αναμειγνύετε δύο ασπράδια αυγών σε ένα κουταλάκι του γλυκού αλεύρι σίκαλης και προσθέτετε ψιλοκομμένα φύλλα βέρβενας. Τοποθετείτε το μίγμα στην πληγή μέχρι να κλείσει.

Ο   ΛΑΪΚΟΣ   ΓΛΥΠΤΗΣ ΚΩΝ. ΓΚΑΥΡΟΣ *

(Αρκαδία: 1858-1922)

Ο λαικός Γλύπτης Κων.Γκαύρος

Ο Κωνσταντίνος Γκαύρος ήταν ένας λαϊκός γλύπτης της πρώτης εικοσαετίας του αιώνα μας. Μέχρι σήμερα το έργο του είναι άγνωστο στην έρευνα και η ύπαρξη του γλύπτη είναι ελάχιστα γνωστή1. Η εργασία αυτή έχει σκοπό να κάνει γνωστό στην έρευνα το έργο του λαϊκού αυτού γλύπτη και παράλληλα να δώσει τα βιογραφικά του στοιχεία.{.......}   Ο Κωνσταντίνος Ηλία Γκαύρος γεννήθηκε το 18584 στη Βέρβενα της Αρκαδίας Είχε ...( περισσότερα στο .pdf αρχείο - 5,82ΜΒ - περιέχει και τις φωτογραφίες των αγαλμάτων ).

Δευτέρα, 30 Αυγούστου 2010 17:40

Αφιέρωμα στον Λαϊκό Γλύπτη Κων.Η.Γκαύρο

Γράφτηκε από

Τα Βέρβενα.Νετ με ιδιαίτερη συγκίνηση παρουσιάζουν μιά δημοσίευση (μελέτη) και μιά παρουσίαση των έργων του (φωτογραφικό υλικό)   γιά τον Λαϊκό Γλύπτη Κων.Η.Γκαύρο στις αντίστοιχες κατηγορίες. 

Είναι μιά παρουσίαση της  Δημοσίευσης του Παν.Β. Φάκλαρη (Καθ. Αρχαιολογίας ΑΠΘ) σε "ΣΥΝΔΕΙΠΝΟΝ", τιμητικός τόμος στον καθ. Δ. Σ. Λουκάτο (1988) 285-293.

Σημείωση: Ευχαριστούμε θερμά τον Παν.Β. Φάκλαρη γιά την παραχώρηση προς δημοσίευση του υλικού στα Βέρβενα.Νετ.

Ο Λαικός Γλύπτης Γκαύρος και οι

Ο Λαικός Γλύπτης Γκαύρος και οι "Αέρηδες" του.

Στο Φόντο το Σπίτι του Γλύπτη στα Βέρβενα

* Φωτο Vervena.Net 2010 *

Κυριακή, 25 Ιουλίου 2010 12:12

"H Παναγιά των Βερβένων * 1926"

Γράφτηκε από τον

H Παναγιά ( 25/7/1926 - 25/7/2010 * 84 Χρόνια από τα εγκαίνια)

Το   πρώτο και λαμπρότερο έργο Της ΕΝ ΑΜΕΡΙΚΗ ΑΔΕΛΦΟΤΗΤΟΣ ΒΕΡΒΕΝΩΝ

Φιλοπάτριδες και φίλεργοι νέοι Βερβενιώτες , από τους πρώτους μετανάστες στο Σικάγο των Η.Π.Α που ίδρυσαν την Αδελφότητα, με σκοπό τη βοήθεια προς τη φτωχή τους πατρίδα , το έτος 1906 αποφασίζουν και αρχίζουν να πραγματοποιούν το μεγάλο τους όνειρο. Έχουν πια τη θέληση αλλά και τη δυνατότητα στα χέρια τους για να προχωρήσουν στο στόχο τους. Το πρώτο τους έργο που προγραμματίζεται και αρχίζει να πραγματοποιείται είναι ο ιερός ναός της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, η γνωστή μας ΠΑΝΑΓΙΑ στα Βέρβενα.

Διάλεξαν μεταξύ πολλών το μεγαλοπρεπέστερο αλλά και το δαπανηρότερο σχέδιο για το ναό της, ίσως όχι από περηφάνια αλλά για εκδίκηση της φτώχεια της πρώτης τους ζωής. Διαπρεπής αρχιτέκτων σχεδίασε ένα ναό νεοβυζαντινού ρυθμού και έχανε τη μελέτη του έργου. Η μεγάλη ιστορία της Αδελφότητας αρχίζει. Τηνιακοί γλύπτες και πελεκητάδες δούλεψαν εκεί 20 χρόνια το Βερβενιώτικο μάρμαρο και από τα χέρια τους βγήκε ένα ΜΝΗΜΕΙΟ , ένας μοναδικός , θαυμάσιος ναός, το στολίδι και η περηφάνια τον χωριού μας. Το 1926 έγιναν τα εγκαίνια του μεγάλου αυτού ναού ο οποίος και παραδόθηκε στην πατρίδα.

( Σημείωση του Vervena.Net: Ευχαριστούμε θερμά τον πατριώτη Βερβενιώτη που μας είχε στείλει το υλικό γιά την ανάρτηση στον ιστότοπο των Βερβένων. Θεωρήσαμε ότι η δημοσίευση είναι επίκαιρη λόγω της επικείμενης γιορτής της Παναγίας.)

( Στο παρακάτω link "H Παναγιά των Βερβένων * 1926" αναπαραγωγής φωτογραφιών με κλικ πανω στην μικρογραφία επιλέγετε την φωτογραφία που θέλετε να δείτε και με κλικ πατώντας επάνω της ανοίγει παράθυρο με την φωτογραφία σε μεγέθυνση. Το παραδοσιακό τραγούδι που ακούγεται είναι το: "Μαρία λέν την Παναγιά", απαιτείται ο flash player plugin και να επιτραπούν τα αναδυόμενα παράθυρα)

Please publish modules in offcanvas position.